Σε παίζει στα δάχτυλά του και δεν το καταλαβαίνεις: τα σημάδια του χειριστικού ανθρώπου

Φεύγεις από μια κουβέντα μαζί του και νιώθεις περίεργα. Μπερδεμένη, ένοχη, κουρασμένη. Συμφώνησες σε κάτι που δεν ήθελες. Ζήτησες συγγνώμη για κάτι που δεν έκανες. Και δεν μπορείς να καταλάβεις πώς ακριβώς έγινε.

Αν αυτό σου συμβαίνει συχνά με κάποιον, μπορεί να μην είσαι εσύ το πρόβλημα. Μπορεί να έχεις απέναντί σου έναν χειριστικό άνθρωπο.

Δεν είναι μόνο οι σύντροφοι

Όταν μιλάμε για χειραγώγηση, σκεφτόμαστε συνήθως τις σχέσεις. Αλλά χειριστικοί άνθρωποι υπάρχουν παντού. Μπορεί να είναι μια φίλη, ένας συνάδελφος, ένα αφεντικό, ένας γονιός, ένα αδέρφι. Και, ας είμαστε τίμιοι, μερικές φορές μπορεί να είμαστε κι εμείς.

Οι ψυχολόγοι μελετούν εδώ και δεκαετίες ένα χαρακτηριστικό που λέγεται «μακιαβελισμός»: την τάση να βλέπει κανείς τους άλλους ως μέσα για να πετύχει τους στόχους του, με ψυχρό υπολογισμό και χωρίς πολλές ηθικές αναστολές. Σε έντονη μορφή, συνδέεται με αυτό που οι ερευνητές ονομάζουν «σκοτεινή τριάδα» της προσωπικότητας, μαζί με τον ναρκισσισμό και την ψυχοπάθεια.

Οι τεχνικές που χρησιμοποιούν

1. Οι ενοχές

«Μετά από όλα όσα έκανα για σένα;» «Αν με αγαπούσες, θα το έκανες.» Οι ενοχές είναι από τα πιο ισχυρά εργαλεία, γιατί πατάνε πάνω στην καλοσύνη σου. Οι έρευνες δείχνουν ότι η πρόκληση ενοχών είναι πολύ αποτελεσματική για να πείσει κάποιος τον άλλον να κάνει κάτι, αλλά αφήνει πίσω της θυμό και πικρία.

2. Το «μικρό» αίτημα που γίνεται μεγάλο

Πρώτα σου ζητάει κάτι μικρό. Μετά κάτι λίγο μεγαλύτερο. Κι ύστερα κάτι που, αν σου το ζητούσε από την αρχή, θα έλεγες «όχι». Οι ψυχολόγοι το λένε «πόδι στην πόρτα»: όταν έχουμε πει ένα «ναι», δυσκολευόμαστε να πούμε «όχι» στο επόμενο.

3. Σε κάνει να αμφιβάλλεις για τη μνήμη σου

«Δεν το είπα ποτέ αυτό.» «Το φαντάζεσαι.» «Είσαι υπερβολική.» Σιγά σιγά αρχίζεις να αμφιβάλλεις για το τι είδες και τι άκουσες. Αυτή η τεχνική, που λέγεται gaslighting, είναι από τις πιο επικίνδυνες, γιατί σου παίρνει την εμπιστοσύνη στον εαυτό σου.

4. Παίζει το θύμα

Ό,τι κι αν έγινε, εκείνος είναι ο πληγωμένος. Γυρίζει την κατάσταση έτσι, ώστε να καταλήξεις εσύ να τον παρηγορείς για κάτι που έκανε ο ίδιος.

5. Η σιωπηλή τιμωρία

Όταν δεν κάνεις αυτό που θέλει, σταματάει να σου μιλάει. Γίνεται ψυχρός, απόμακρος. Και σιγά σιγά μαθαίνεις να υποχωρείς, μόνο και μόνο για να τελειώσει η σιωπή.

6. Βάζει τρίτους στη μέση

«Και η μάνα σου συμφωνεί μαζί μου.» «Ρώτα όποιον θες, όλοι το ίδιο θα σου πουν.» Φέρνει άλλους ανθρώπους στην κουβέντα για να σε κάνει να νιώσεις μόνη και λάθος.

7. Η γοητεία με αντάλλαγμα

Κολακείες, δώρα, ζεστασιά, ακριβώς πριν σου ζητήσει κάτι. Η ευγένειά του δεν είναι δώρο. Είναι επένδυση.

Γιατί πιάνει σε εμάς

Η χειραγώγηση πιάνει περισσότερο σε ανθρώπους με ενσυναίσθηση, σε όσους θέλουν να είναι αρεστοί, σε όσους φοβούνται τη σύγκρουση ή την απόρριψη. Δηλαδή συχνά σε καλούς ανθρώπους. Δεν είναι αδυναμία σου. Είναι ότι κάποιος εκμεταλλεύεται τις καλές σου πλευρές.

Πώς να τους αντιμετωπίσεις

Πρόσεξε πώς νιώθεις. Αν μετά από κάθε επαφή νιώθεις ένοχη, μπερδεμένη ή άδεια, αυτό είναι σημάδι. Εμπιστέψου το.

Μην απαντάς αμέσως. «Άσε με να το σκεφτώ.» Αυτή η μικρή φράση σού δίνει χρόνο και σε βγάζει από την πίεση της στιγμής.

Πες «όχι» χωρίς πολλές εξηγήσεις. Όσο περισσότερο εξηγείς, τόσο περισσότερα επιχειρήματα του δίνεις. Ένα ήρεμο «όχι, δεν μπορώ» είναι αρκετό. Και αν επιμείνει, επανάλαβέ το.

Κράτα σημειώσεις. Αν αμφιβάλλεις για τη μνήμη σου, γράψε τι ειπώθηκε. Όχι για να του το αποδείξεις, αλλά για να μην αφήσεις κανέναν να σε πείσει ότι τρελαίνεσαι.

Μίλα με κάποιον εκτός. Μια φίλη, ένας ψυχολόγος. Κάποιος που θα δει την κατάσταση από απόσταση.

Πάρε απόσταση, αν χρειάζεται. Με κάποιους ανθρώπους δεν υπάρχει υγιής τρόπος να μείνεις κοντά. Η απόσταση δεν είναι αποτυχία. Είναι αυτοπροστασία.

Και αν το κάνουμε εμείς;

Αν διαβάζοντας αναγνώρισες κάποιες τεχνικές στον δικό σου τρόπο, μην τρομάξεις. Όλοι έχουμε χρησιμοποιήσει μια ενοχή ή μια σιωπή για να πάρουμε αυτό που θέλουμε. Το σημαντικό είναι να το δεις και να μάθεις να ζητάς ανοιχτά. Η ειλικρίνεια χτίζει σχέσεις. Η χειραγώγηση, αργά ή γρήγορα, τις γκρεμίζει.

Κράτα αυτό

Ο χειριστικός άνθρωπος δεν σου παίρνει τίποτα με τη βία. Σε κάνει να του το δώσεις μόνη σου. Γι' αυτό η καλύτερη άμυνα είναι η επίγνωση. Όταν δεις το παιχνίδι, παύεις να είσαι πιόνι του.


Ενδεικτικές πηγές: R. Christie, F. Geis, «Studies in Machiavellianism» («Μελέτες για τον μακιαβελισμό»), Academic Press (1970) · D. Paulhus, K. Williams, «The Dark Triad of personality: Narcissism, Machiavellianism, and psychopathy» («Η σκοτεινή τριάδα της προσωπικότητας: ναρκισσισμός, μακιαβελισμός και ψυχοπάθεια»), Journal of Research in Personality (2002) · R. Baumeister, A. Stillwell, T. Heatherton, «Guilt: An interpersonal approach» («Η ενοχή: μια διαπροσωπική προσέγγιση»), Psychological Bulletin (1994) · J. Freedman, S. Fraser, «Compliance without pressure: The foot-in-the-door technique» («Συμμόρφωση χωρίς πίεση: η τεχνική του «ποδιού στην πόρτα»»), Journal of Personality and Social Psychology (1966).

© Συντακτική ομάδα Ψυχολογικού Φάρου. Απαγορεύεται η αναδημοσίευση χωρίς άδεια.
Βιωματική ψυχολογία – Αρ. πνευματικών δικαιωμάτων: 5753-24/4/2012

Ψυχολογικός Φάρος

Δημοφιλείς αναρτήσεις από αυτό το ιστολόγιο

Όταν απομακρυνόμαστε στη σχέση: πώς μιλάμε για όσα έχουν αλλάξει

Εικόνα
Ένα ήσυχο πρωινό, μια κουρασμένη απάντηση ή η ανάγκη να περάσουμε λίγο χρόνο μόνοι μας δεν αποδεικνύουν ότι η αγάπη τελείωσε. Στη ζωή ενός ζευγαριού υπάρχουν αλλαγές, πιέσεις και διαφορετικοί τρόποι να εκφράζει κανείς το ενδιαφέρον του. Καμία λίστα συμπεριφορών δεν μπορεί να αποφασίσει τι αισθάνεται ένας συγκεκριμένος άνθρωπος. Αυτό που αξίζει να προσέξουμε είναι η απόσταση που επαναλαμβάνεται και δεν συζητιέται: όταν αναβάλλουμε κάθε ουσιαστική κουβέντα, όταν οι κοινές αποφάσεις γίνονται ατομικές ή όταν δεν βρίσκουμε τρόπο να ακουστεί μια ανάγκη. Το ζητούμενο είναι να καταλάβουμε τι έχει αλλάξει και αν θέλουμε και οι δύο να κάνουμε κάτι γι’ αυτό.
ΣΥΝΕΧΙΣΤΕ ΤΗΝ ΑΝΑΓΝΩΣΗ

7 μικρές συνήθειες που σκοτώνουν σιγά σιγά τη σχέση σου (και δεν το καταλαβαίνεις)

Εικόνα
Μια σχέση σπάνια τελειώνει με έναν μεγάλο καβγά. Συνήθως σβήνει αθόρυβα. Μια απάντηση που δεν δόθηκε. Ένα βλέμμα που έμεινε στο κινητό. Μια κουβέντα που αναβλήθηκε για «αύριο». Και μια μέρα κοιτάς τον άνθρωπο δίπλα σου και σκέφτεσαι: «Πότε απομακρυνθήκαμε τόσο;» Η απάντηση βρίσκεται σχεδόν πάντα σε μικρές συνήθειες. Κι αυτό είναι καλό νέο. Γιατί ό,τι χτίστηκε λίγο λίγο, μπορεί και να ξαναχτιστεί λίγο λίγο. 1. Όταν ο άλλος σού «χτυπάει την πόρτα» και δεν ανοίγεις Μέσα στη μέρα, ο σύντροφός σου σού στέλνει μικρά σήματα. «Κοίτα αυτό.» «Ξέρεις τι έγινε σήμερα;» Ένα αστείο. Ένα άγγιγμα στο πέρασμα. Δεν είναι ασήμαντα. Είναι ο τρόπος του να ρωτήσει: «Είσαι εδώ για μένα;» Τα ζευγάρια που μένουν μαζί απαντούν στα περισσότερα από αυτά τα σήματα. Τα ζευγάρια που χωρίζουν τα αφήνουν, τις περισσότερες φορές, να πέσουν στο κενό. Όχι από κακία. Από κούραση, από βιασύνη, από συνήθεια. 2. Όταν το παράπονο γίνεται επίθεση «Με στενοχώρησε που δεν πήρες τηλέφωνο» είναι παράπονο. Λέει πώς ένιωσε...
ΣΥΝΕΧΙΣΤΕ ΤΗΝ ΑΝΑΓΝΩΣΗ

Οι 2 κινήσεις που δείχνουν αν ένας άντρας σε αγαπά πραγματικά

Εικόνα
«Με αγαπάει στ' αλήθεια ή είναι μόνο έλξη;» Αν έχεις κάνει αυτή την ερώτηση στον εαυτό σου, δεν είσαι η μόνη. Και συχνά η απάντηση δεν βρίσκεται σε όσα σου λέει. Βρίσκεται σε όσα κάνει. Ιδιαίτερα στις στιγμές που είστε πιο κοντά από ποτέ: στην ερωτική σας επαφή και αμέσως μετά. Υπάρχουν δύο μικρές κινήσεις που λένε πολλά. Δεν είναι μαγικές αποδείξεις. Είναι όμως σημάδια που αξίζει να προσέξεις. 1. Το φιλί Μπορεί κάποιος να σε θέλει σωματικά χωρίς να νιώθει κάτι βαθύτερο. Το φιλί όμως είναι διαφορετικό. Είναι πιο προσωπικό. Πιο εκτεθειμένο. Όταν σε φιλάει με διάθεση, όχι βιαστικά, όχι από υποχρέωση, σου λέει χωρίς λόγια: «Είμαι εδώ. Μαζί σου.» Μια μεγάλη έρευνα με εκατοντάδες ανθρώπους βρήκε κάτι που ίσως σε εκπλήξει. Το πόσο συχνά φιλιέται ένα ζευγάρι συνδεόταν με το πόσο καλά νιώθουν στη σχέση τους. Το πόσο συχνά έκαναν έρωτα, όχι. 2. Τι κάνει αμέσως μετά Γυρίζει πλευρό και πιάνει το κινητό; Ή μένει; Σε αγκαλιάζει, σου χαϊδεύει τα μαλλιά, σου μιλάει; Αυτά τα λίγα λεπτά ...
ΣΥΝΕΧΙΣΤΕ ΤΗΝ ΑΝΑΓΝΩΣΗ

Τα 6 πράγματα που λατρεύουν οι άντρες να τους κάνεις αλλά δεν το παραδέχονται

Εικόνα
Υπάρχουν στιγμές που ένας άντρας νιώθει κάτι βαθιά, και δεν θα σου το πει ποτέ με λόγια. Όχι επειδή δεν το νιώθει. Επειδή δεν έμαθε να το ονομάζει. Το πρώτο πράγμα που λατρεύει, είναι όταν τον αφήνεις να σε φροντίσει. Όχι επειδή δεν μπορείς μόνη σου. Επειδή του δίνεις έναν ρόλο που σπάνια του δίνει κανείς άλλος — τον ρόλο του ανθρώπου που προστατεύει. Το δεύτερο είναι η ειλικρίνειά σου, ακόμα κι όταν πονάει. Ένας άντρας μπορεί να αντέξει μια δύσκολη αλήθεια. Αυτό που δεν αντέχει είναι να ανακαλύψει ότι του έκρυβες κάτι «για το καλό του». Το τρίτο είναι όταν τον θυμάσαι στα μικρά πράγματα. Όχι στα μεγάλα — εκεί προσέχουν όλοι. Στο ότι θυμήθηκες πώς πίνει τον καφέ του. Το τέταρτο, και το πιο σπάνιο: όταν τον αφήνεις να κάνει λάθος χωρίς να του το θυμίζεις για μήνες μετά. Η συγχώρεση που δεν γυρνάει πίσω σαν όπλο αργότερα. Το πέμπτο είναι το χιούμορ σου, ειδικά όταν τα πράγματα δεν πάνε καλά. Ένας άντρας νιώθει ανακούφιση όταν βλέπει ότι δεν καταρρέεις μαζί με την κατάσταση. Και...
ΣΥΝΕΧΙΣΤΕ ΤΗΝ ΑΝΑΓΝΩΣΗ

Τι θα πρέπει να θυμάσαι οταν ξεκινάς μια σχέση μετά τα 40

Εικόνα
Εάν ξαναμπαίνεις στο παιχνίδι του φλερτ μετά από πολλά χρόνια που ήσουν σε μια σταθερή σχέση ή σε γάμο με παιδιά, θα πρέπει να θυμάσαι κάποια πράγματα. Ανεξάρτητα απ’ το πόσο καιρό ήσουν μόνη σου, μπορείς να γίνεις ξανά master στο φλερτ και να ξεκινήσεις μια σχέση μετά τα 40, με τον κατάλληλο σύντροφο. Τι θα πρέπει να θυμάσαι, όμως, όταν ξεκινάς μια σχέση μετά τα 40 καθώς μπορεί να είναι μια διαφορετική εμπειρία από εκείνη που θυμάσαι όταν ξεκίνησες την τελευταία σου σχέση;
ΣΥΝΕΧΙΣΤΕ ΤΗΝ ΑΝΑΓΝΩΣΗ

Γιατί οι άντρες χάνουν ξαφνικά το ενδιαφέρον τους προς μια γυναίκα

Εικόνα
«Άλλαξε από τη μια μέρα στην άλλη.» Το λες κι εσύ, όταν νιώθεις ότι ο σύντροφός σου ξαφνικά αποστασιοποιήθηκε. Αλλά σπάνια είναι τόσο ξαφνικό όσο φαίνεται. Συνήθως χτίζεται σταδιακά — και απλώς το προσέχεις σε ένα σημείο καμπής. Κάτι σημαντικό πριν προχωρήσουμε: η απόσταση δεν σημαίνει πάντα τέλος. Ούτε σημαίνει πάντα πως υπάρχει «ένοχος». Πολλές φορές είναι μηχανισμός άμυνας, ή απλώς μια φάση — κι αυτές μπορείς να τις αναγνωρίσεις. 1. Το τέλος της φάσης του έρωτα Ο αρχικός ενθουσιασμός μιας σχέσης δεν κρατάει για πάντα — βιολογικά δεν μπορεί. Μετά τους πρώτους 12 με 18 μήνες, αυτή η ένταση υποχωρεί φυσιολογικά. Αν η σχέση σας δεν έχει προλάβει να χτίσει κάτι πιο βαθύ πέρα από την αρχική έλξη, αυτή η υποχώρηση μπορεί να μοιάζει με «χάσιμο ενδιαφέροντος». Στην πραγματικότητα είναι αναμενόμενο βήμα. 2. Όταν η εγγύτητα τον τρομάζει Κάποιοι άνθρωποι νιώθουν άβολα με την υπερβολική οικειότητα και τη συναισθηματική έκθεση. Όσο η σχέση γίνεται πιο σοβαρή, τόσο πιο πιθανό είναι να αποσυ...
ΣΥΝΕΧΙΣΤΕ ΤΗΝ ΑΝΑΓΝΩΣΗ

Τα 3 μυστικά μιας γυναίκας για να την ερωτευτεί ένας άντρας

Εικόνα
Η λαϊκή αντίληψη για τον έρωτα είναι γεμάτη «κόλπα»: πόσο αδιάφορη να φανείς, πότε να εξαφανιστείς, πώς να προκαλέσεις ζήλια. Η αλήθεια είναι πολύ πιο απλή — και πολύ πιο δύσκολη: αυτό που κάνει κάποιον να σε ερωτευτεί δεν είναι το παιχνίδι. Είναι η γνησιότητά σου. 1. Η αμοιβαία, σταδιακή αποκάλυψη του εαυτού Σε ένα πείραμα, άγνωστοι απάντησαν μαζί σε 36 ερωτήσεις ολοένα πιο προσωπικές, εναλλάξ. Η εγγύτητα που δημιουργήθηκε ήταν τόσο δυνατή που πολλά ζευγάρια παντρεύτηκαν αργότερα. Δεν σημαίνει ότι «36 ερωτήσεις φτιάχνουν έρωτα». Σημαίνει ότι η σταδιακή, αμοιβαία αποκάλυψη —όχι η απόκρυψη— χτίζει δεσμό. Όταν μοιράζεσαι κάτι αληθινό για σένα, και δέχεσαι το ίδιο πίσω, λειτουργεί πολύ πιο δυνατά από οποιαδήποτε τακτική απόστασης. 2. Η συναισθηματική διαθεσιμότητα Έλκεσαι — συνειδητά ή όχι — από τη σταθερότητα. Από κάποιον που εκφράζει ενδιαφέρον με συνέπεια, χωρίς να «εξαφανίζεται» ή να σου στέλνει μπερδεμένα μηνύματα. Το να παίζεις την αδιάφορη μπορεί να προκαλέσει βραχυπρόθεσμη π...
ΣΥΝΕΧΙΣΤΕ ΤΗΝ ΑΝΑΓΝΩΣΗ

Δεν το λέει, το κάνει: πώς δείχνει ένας άντρας ότι σε αγαπά

Εικόνα
«Σ’ αγαπώ» είναι εύκολο να το πει κανείς. Δύσκολο είναι να το δείχνει, μέρα με τη μέρα, όταν δεν τον βλέπει κανείς. Πολλοί άντρες δεν μιλάνε εύκολα για όσα νιώθουν. Δεν είναι πάντα ψυχρότητα. Συχνά έμαθαν από μικροί να κρατάνε τα συναισθήματα τους μέσα. Η αγάπη τους όμως φαίνεται. Φαίνεται σε μικρές πράξεις που, αν δεν τις προσέξεις, χάνονται μέσα στην καθημερινότητα. Δες ποιες είναι αυτές οι πράξεις και τι λέει η έρευνα για τις σχέσεις που κρατάνε.
ΣΥΝΕΧΙΣΤΕ ΤΗΝ ΑΝΑΓΝΩΣΗ