Κάθε πόνος έχει μια ιστορία: τι προσπαθεί να σου πει το σώμα σου
Το έλεγαν οι παλιοί: «μου έφαγε τα σωθικά», «μου έκοψε τα γόνατα», «μου ράγισε την καρδιά». Δεν ήταν απλώς εκφράσεις. Ήταν η σοφία ανθρώπων που ήξεραν, πολύ πριν το αποδείξει η επιστήμη, ότι ο πόνος της ψυχής βρίσκει πάντα δρόμο να βγει από το σώμα.
Σήμερα ξέρουμε πια πώς γίνεται αυτό. Και ξέρουμε ότι δεν είναι «όλα στο μυαλό σου». Είναι και στο σώμα σου.
Τι είναι τα «ψυχοσωματικά»
Η λέξη συχνά παρεξηγείται. Όταν κάποιος ακούει «είναι ψυχοσωματικό», νομίζει ότι του λένε πως φαντάζεται τον πόνο του. Δεν είναι έτσι.
Υπάρχουν δύο ειδών καταστάσεις. Η πρώτη είναι συμπτώματα που υπάρχουν πραγματικά, πόνος, ζάλη, σφίξιμο, αλλά δεν βρίσκεται οργανική αιτία στις εξετάσεις. Η δεύτερη είναι πραγματικές, διαγνωσμένες ασθένειες, για τις οποίες οι έρευνες έχουν δείξει ότι το στρες και η ψυχική επιβάρυνση παίζουν ρόλο στο πότε εμφανίζονται, πόσο βαριές είναι και πόσο συχνά υποτροπιάζουν.
Και στις δύο περιπτώσεις, ο πόνος είναι αληθινός.
Πώς το στρες γίνεται αρρώστια
Όταν νιώθουμε απειλή, το σώμα ετοιμάζεται να πολεμήσει ή να τρέξει. Η καρδιά χτυπάει πιο γρήγορα, οι μύες σφίγγονται, οι ορμόνες του στρες πλημμυρίζουν τον οργανισμό. Αυτό είναι χρήσιμο για λίγα λεπτά. Δεν είναι όμως φτιαγμένο να κρατάει για μήνες ή χρόνια.
Οι ερευνητές έχουν δείξει ότι το χρόνιο στρες κάνει τον οργανισμό λιγότερο ικανό να ελέγχει τη φλεγμονή. Και η φλεγμονή που δεν σβήνει συνδέεται με πολλές ασθένειες: καρδιαγγειακά, διαβήτη, αυτοάνοσα, ακόμα και με το πόσο εύκολα αρρωσταίνουμε από ένα απλό κρυολόγημα.
Το σημαντικό δεν είναι πόσο έντονο είναι το στρες μια στιγμή. Είναι πόσο κρατάει. Μια δύσκολη μέρα δεν μας αρρωσταίνει. Μια δύσκολη ζωή, χωρίς ανάσες, μπορεί.
Πού «χτυπάει» ο πόνος της ψυχής
Στο στομάχι και το έντερο. Το έντερο είναι από τα πιο ευαίσθητα όργανα στο στρες. Δυσπεψία, γαστρίτιδα, το σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου συχνά χειροτερεύουν σε περιόδους έντασης.
Στην καρδιά. Η πίεση ανεβαίνει, ο σφυγμός αλλάζει. Οι μελέτες δείχνουν ότι ο χρόνιος θυμός και η εχθρότητα συνδέονται με αυξημένο κίνδυνο καρδιοπάθειας.
Στο δέρμα. Έκζεμα, ψωρίαση, κνησμός, ακμή. Πολλοί άνθρωποι παρατηρούν ότι το δέρμα τους «ξεσπάει» σε δύσκολες περιόδους.
Στους μύες. Πονοκέφαλοι τάσης, πόνοι στον αυχένα και στους ώμους, σφιγμένο σαγόνι το πρωί. Το σώμα κουβαλάει την ένταση που δεν εκφράζουμε.
Στην αναπνοή. Αίσθηση ότι δεν παίρνεις αρκετό αέρα, βάρος στο στήθος. Το άσθμα επίσης μπορεί να επιβαρύνεται από το συναισθηματικό στρες.
Στο ανοσοποιητικό. Αρρωσταίνεις συνέχεια, κάθε ίωση σε βρίσκει, οι πληγές αργούν να κλείσουν.
Οι δύο σιωπηλοί εχθροί: μοναξιά και θυμός
Η μοναξιά δεν είναι μόνο λύπη. Μεγάλες ανασκοπήσεις ερευνών έχουν δείξει ότι η κοινωνική απομόνωση συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο για καρδιοπάθεια και εγκεφαλικό. Ο άνθρωπος είναι φτιαγμένος για σύνδεση, και όταν αυτή λείπει, το σώμα το νιώθει.
Ο θυμός, πάλι, όταν μένει μέσα μας για χρόνια, δεν εξαφανίζεται. Γίνεται ένταση, πίεση, φλεγμονή. Ο θυμός που δεν λέγεται, συχνά τον πληρώνει το σώμα.
Ποιοι είναι πιο ευάλωτοι
Όσοι ζουν με χρόνιο άγχος, οικονομικό, επαγγελματικό ή οικογενειακό. Όσοι φροντίζουν για χρόνια κάποιον άρρωστο. Όσοι έχουν περάσει τραύματα. Όσοι κρατούν τα συναισθήματά τους μέσα και «δεν θέλουν να βαρύνουν κανέναν». Και όσοι νιώθουν μόνοι, ακόμα κι αν έχουν κόσμο γύρω τους.
Τι μπορείς να κάνεις
Πρώτα, πήγαινε στον γιατρό. Κάθε σύμπτωμα πρέπει να ελέγχεται ιατρικά. Το στρες δεν πρέπει να γίνεται εύκολη εξήγηση για όλα.
Πες τι νιώθεις. Σε έναν φίλο, σε ένα ημερολόγιο, σε έναν ψυχολόγο. Ό,τι λέγεται, παύει να βαραίνει τόσο το σώμα.
Κινήσου. Το περπάτημα, η γυμναστική, ο χορός βοηθούν το σώμα να «καίει» το στρες.
Βρες ανάσες μέσα στη μέρα. Λίγα λεπτά ησυχίας, βαθιές αναπνοές, μια βόλτα στη φύση.
Μην απομονώνεσαι. Οι άνθρωποί σου είναι φάρμακο. Κυριολεκτικά.
Κράτα αυτό
Το σώμα και η ψυχή δεν είναι δύο ξένοι που ζουν στο ίδιο σπίτι. Είναι ένας άνθρωπος. Όταν πονάει το ένα, πονάει και το άλλο. Κι όταν φροντίζεις το ένα, γιατρεύεις και το άλλο.
Ενδεικτικές πηγές: S. Cohen, D. Janicki-Deverts, G. Miller, «Psychological stress and disease» («Ψυχολογικό στρες και ασθένεια»), JAMA (2007) · S. Cohen κ.ά., «Chronic stress, glucocorticoid receptor resistance, inflammation, and disease risk» («Χρόνιο στρες, αντίσταση στις ορμόνες του στρες, φλεγμονή και κίνδυνος ασθένειας»), Proceedings of the National Academy of Sciences (2012) · Y. Chida, A. Steptoe, «The association of anger and hostility with future coronary heart disease: A meta-analytic review» («Η σχέση του θυμού και της εχθρότητας με τη μελλοντική στεφανιαία νόσο: μετα-ανάλυση»), Journal of the American College of Cardiology (2009) · N. Valtorta κ.ά., «Loneliness and social isolation as risk factors for coronary heart disease and stroke» («Η μοναξιά και η κοινωνική απομόνωση ως παράγοντες κινδύνου για στεφανιαία νόσο και εγκεφαλικό»), Heart (2016).
© Συντακτική ομάδα Ψυχολογικού Φάρου. Απαγορεύεται η αναδημοσίευση χωρίς άδεια.
Βιωματική ψυχολογία – Αρ. πνευματικών δικαιωμάτων: 5753-24/4/2012
Ψυχολογικός Φάρος
