Αλκοολισμός: ο αλκοολικός και το περιβάλλον του
Συζήτηση για τον αλκοολισμό: πότε γίνεται εξάρτηση, ο ρόλος της οικογένειας και γιατί χρειάζεται ειδική βοήθεια.
Τι θα ακούσετε (ώρες κατά προσέγγιση)
- 0:52 Εισαγωγή και θέμα της εκπομπής
- 1:55 Τι είναι ο αλκοολισμός
- 3:00 Καθημερινός και «υπέρμετρος» αλκοολισμός
- 4:04 Ποιοι άνθρωποι καταφεύγουν στο αλκοόλ
- 5:07 Πότε γίνεται εξάρτηση
- 8:20 Συνέπειες του αλκοόλ στον εγκέφαλο
- 9:24 Ο κίνδυνος της απότομης διακοπής χωρίς ιατρική επίβλεψη
- 11:34 Πώς φέρεται η οικογένεια σε όποιον δεν αποδέχεται το πρόβλημα
- 14:42 Το «βόλεμα» και τα λάθη των συγγενών
- 15:45 Κληρονομικότητα
- 24:22 Άλλες διαταραχές που συνυπάρχουν
- 26:29 Πού να απευθυνθεί κανείς
- 29:46 Τελικό μήνυμα
ΘΟΔΩΡΗΣ ΞΕΝΙΤΟΠΟΥΛΟΣ – Ερευνητής Ψυχικής Υγείας
Προσκεκλημένοι: Γεώργιος Φλώρος, Επίκουρος Καθηγητής Ψυχιατρικής· Ευαγγελία Φωτίδου, Κοινωνική Λειτουργός, Σύμβουλος Ψυχικής Υγείας
Τηλέφωνο επικοινωνίας βοήθειας εξαρτημένων συνανθρώπων: 698 949 8520
Σε αυτή την εκπομπή του Ψυχολογικού Φάρου ο Θοδωρής Ξενιτόπουλος συζητά για τον αλκοολισμό με τον ψυχίατρο Γεώργιο Φλώρο και την κοινωνική λειτουργό και σύμβουλο ψυχικής υγείας Ευαγγελία Φωτίδου. Η συζήτηση δεν μένει μόνο στον άνθρωπο που πίνει. Στρέφεται και σε όσους ζουν δίπλα του: την οικογένεια, τον σύντροφο, τα παιδιά, τους φίλους.
Τι είναι αλκοολισμός
Ο αλκοολισμός δεν κρίνεται μόνο από το πόσο πίνει κάποιος. Όπως εξηγεί ο Γεώργιος Φλώρος, αλκοολικός είναι ο άνθρωπος που έχει μια ακατανίκητη ροπή προς το ποτό. Μπορεί να πίνει σταθερά κάθε μέρα, να πίνει πριν από κάθε σημαντικό γεγονός, να χάνει τον έλεγχο όταν πίνει περιστασιακά ή να πίνει χωρίς κανένα όριο.
Στην εκπομπή περιγράφονται δύο μορφές. Η πρώτη είναι η καθημερινή χρήση: ο άνθρωπος που αρχίζει να πίνει από το πρωί ή από το μεσημέρι. Η δεύτερη είναι πιο παρεξηγημένη: «πίνω μόνο μία φορά την εβδομάδα», αλλά μέχρι να χαθεί κάθε έλεγχος. Και οι δύο είναι προβληματική σχέση με το αλκοόλ. Το κριτήριο που τονίζεται είναι απλό: αν δεν μπορείς να σταματήσεις, υπάρχει πρόβλημα.
Ποιοι άνθρωποι βρίσκουν διέξοδο στο αλκοόλ
Μπορεί να είναι ο καθένας. Κάποιοι μεγάλωσαν σε οικογένεια όπου το ποτό ήταν συνήθεια ή είχαν ένα πρότυπο που έπινε. Άλλοι έχουν χαμηλή αυτοεκτίμηση ή άγχος στις κοινωνικές επαφές. Με το ποτό χαλαρώνουν, μιλούν πιο εύκολα και νιώθουν πιο αποδεκτοί, «σαν σούπερμαν». Την επόμενη μέρα όμως πολλοί συνειδητοποιούν ότι δεν ήταν ο εαυτός τους, αλλά μια καρικατούρα του.
Πότε γίνεται εξάρτηση
Το ποτό γίνεται εξάρτηση όταν κυριαρχεί καθημερινά στη σκέψη, όταν δεν περνά ώρα χωρίς το «πότε θα ξαναπιώ». Στην αρχή το αλκοόλ συνδέεται με κάποια αφορμή, όπως το άγχος. Με τον καιρό αποκτά «ζωή από μόνο του» και η ανάγκη εμφανίζεται πριν καν υπάρξει αφορμή.
Ένας συνηθισμένος δρόμος, όπως περιγράφεται: κάποιος που αγχώνεται στις κοινωνικές του επαφές πίνει «ένα-δύο ποτηράκια» για να νιώσει άνετα. Σιγά σιγά αναπτύσσεται ανοχή. Χρειάζεται περισσότερο αλκοόλ για το ίδιο αποτέλεσμα, και το ποτό γίνεται βραδινή συνήθεια.
Τι κάνει το αλκοόλ στον εγκέφαλο
Το αλκοόλ περνά γρήγορα στο αίμα και φτάνει άμεσα στον εγκέφαλο. Το συκώτι προσπαθεί να το αποβάλει, αλλά η επίδραση είναι άμεση. Στην αρχή μπορεί να φέρει διέγερση. Όσο αυξάνεται η ποσότητα, χάνεται σταδιακά ο έλεγχος των πράξεων και των παρορμήσεων, χάνεται η μνήμη των γεγονότων και, σε πολύ μεγάλες ποσότητες, μπορεί να φτάσει σε κώμα ή θάνατο.
Σημαντικό: Όπως εξηγεί ο ψυχίατρος, όποιος πίνει πολύ για μεγάλο διάστημα κινδυνεύει σοβαρά αν σταματήσει απότομα χωρίς ιατρική παρακολούθηση. Το τρέμουλο είναι προειδοποιητικό σημάδι. Τις επόμενες ημέρες μπορεί να εμφανιστεί παραλήρημα (delirium tremens), μια κατάσταση που μπορεί να αποβεί θανατηφόρα. Η διακοπή πρέπει να γίνεται οργανωμένα, με ιατρική εποπτεία.
Πώς μιλάμε σε κάποιον που δεν έχει αποδεχτεί το πρόβλημα
Η Ευαγγελία Φωτίδου εξηγεί ότι η οικογένεια μπορεί να βοηθήσει τον άνθρωπο να αφυπνιστεί, αλλά όχι με τρόπο που τον μειώνει ή τον αντιμετωπίζει σαν μικρό παιδί. Βοηθά να μιλήσουμε ανοιχτά και από τη δική μας εμπειρία: «Δεν είσαι ο άνθρωπος που γνώρισα. Έτσι το ζω εγώ.» Είναι δύσκολο να παραδεχτεί κανείς ότι έχει εθισμό. Συχνά ακούγεται το «δεν πίνω το πρωί, άρα δεν είμαι εθισμένος». Όμως το ότι δεν χρειάζεσαι το ποτό με το ξύπνημα δεν σημαίνει ότι δεν έχεις πρόβλημα με το αλκοόλ.
Το «βόλεμα» και η ανάληψη ευθύνης
Ένα από τα σημεία στα οποία επιμένει η εκπομπή είναι το «βόλεμα». Η οικογένεια, από αγάπη ή ντροπή, καλύπτει τις συνέπειες: μαζεύει, δικαιολογεί, αναλαμβάνει τις υποχρεώσεις του άλλου. Έτσι όμως ο άνθρωπος που πίνει δεν έρχεται ποτέ αντιμέτωπος με την πραγματικότητα της ζωής του. Η αποδοχή του προβλήματος συχνά ξεκινά όταν σταματήσουμε να παίρνουμε εμείς την ευθύνη που του ανήκει.
Η εκπομπή περιγράφει και τη χειριστική πλευρά του εθισμού. Ο άνθρωπος που πίνει συχνά λέει ψέματα, μεταθέτει την ευθύνη («δεν ήρθες να με πάρεις», «δεν με νοιάστηκες») και δημιουργεί τύψεις στους γύρω του. Γι' αυτό αναπτύσσονται συχνά εξαρτητικές σχέσεις, με ανθρώπους που φροντίζουν και ταυτόχρονα έχουν ανάγκη να φροντίζουν.
Κληρονομικότητα και οικογένεια
Τα παιδιά που μεγαλώνουν με γονείς που πίνουν επηρεάζονται ψυχολογικά. Υπάρχει και κάποιος βαθμός κληρονομικότητας, που όμως δεν καθορίζει από μόνος του τη συμπεριφορά. Πιο σημαντικό, όπως εξηγείται, είναι ότι τα παιδιά αυτά έχουν δει το αλκοόλ ως «τρόπο» να αποφεύγει κανείς τα προβλήματά του. Δεν ακολουθούν όμως όλα αυτόν τον δρόμο: κάποια μεγαλώνουν και δεν θέλουν ούτε να δουν αλκοόλ. Η εκπομπή θυμίζει και κάτι που σπάνια λέγεται, τη ντροπή και τον πόνο της οικογένειας, όταν ο κόσμος γελά με τον μεθυσμένο ενώ οι δικοί του κλαίνε.
Τι άλλο συνυπάρχει
Με τον αλκοολισμό συνυπάρχουν συχνά η χρήση άλλων ουσιών, οι αγχώδεις διαταραχές και η διαταραχή πανικού. Πολλοί άνθρωποι με έντονο άγχος ξεκινούν το ποτό επειδή «χαλαρώνει», και καταλήγουν εξαρτημένοι. Κατά την προσπάθεια απεξάρτησης μπορεί να εμφανιστούν θλίψη ή καταθλιπτικά συμπτώματα, όταν ο άνθρωπος συνειδητοποιεί πόσο χρόνο έχει χάσει.
Χρειάζεται βοήθεια, όχι μόνος σου
Οι συμμετέχοντες συμφωνούν ότι η αποδοχή του προβλήματος είναι το πρώτο και πιο κρίσιμο βήμα, και ότι η απεξάρτηση χρειάζεται υποστήριξη από ειδικό. Το περιβάλλον, όσο κι αν αγαπά, δεν ξέρει πάντα πώς να βοηθήσει. Πολλές φορές νομίζει ότι βοηθά ενώ απλώς διατηρεί το «βόλεμα». Γι' αυτό χρειάζεται να μάθει και η οικογένεια πώς να στηρίζει σωστά. Για όσους έχουν αναπτύξει εξάρτηση, η πλήρης αποχή θεωρείται συνήθως ο ασφαλέστερος στόχος. Το «θα πίνω πια κοινωνικά» σπάνια λειτουργεί.
Το μήνυμα στο κλείσιμο είναι ευθύ: δεν είναι εύκολο, αλλά φτάνει να δικαιολογείς τα αδικαιολόγητα. Όσο νωρίτερα έρθει η αποδοχή, τόσο νωρίτερα θα έχεις έναν σύμμαχο δίπλα σου.
Και το λέει κάποιος που το έχει ζήσει. Στο τέλος της εκπομπής ο Θοδωρής Ξενιτόπουλος μιλά προσωπικά: είναι ο ίδιος αλκοολικός σε απεξάρτηση. Σήμερα είναι καθαρός 17 χρόνια.
