Δήμαρχοι της βιτρίνας και της κοροϊδίας: η μεγάλη εξαπάτηση του δημότη

Υπάρχει ένα πολιτικό είδος που το συναντάμε ξανά και ξανά στην Τοπική Αυτοδιοίκηση.

Ο δήμαρχος της βιτρίνας.

Ο άνθρωπος που δεν χτίζει δήμο, αλλά εικόνα. Δεν λύνει προβλήματα, αλλά τα σκεπάζει. Δεν υπηρετεί τους πολίτες, αλλά τους χρησιμοποιεί. Εμφανίζεται ως «άνθρωπος της

προσφοράς», ενώ στην πράξη λειτουργεί σαν διαχειριστής προσωπικής εξουσίας.

Αυτός ο τύπος δημάρχου έχει μάθει καλά το παιχνίδι.

Ξέρει να χαμογελάει στις κάμερες. Ξέρει να φωτογραφίζεται μπροστά σε έργα που είτε δεν έκανε, είτε έγιναν μισά, είτε έγιναν με καθυστέρηση χρόνων. Ξέρει να μιλάει για «ανάπτυξη», «όραμα», «αναβάθμιση», «ποιότητα ζωής». Λέξεις μεγάλες, καλογυαλισμένες, ασφαλείς.

Μόνο που πίσω από τις λέξεις, πολλές φορές, υπάρχει κενό.

Δρόμοι χαλασμένοι. Πεζοδρόμια διαλυμένα. Σκουπίδια. Κακοτεχνίες. Αδιαφάνεια. Καθυστερήσεις. Υπηρεσίες που ταλαιπωρούν τον πολίτη. Υποσχέσεις που επαναλαμβάνονται κάθε τέσσερα χρόνια σαν προεκλογική κασέτα.

Και όμως, ο δήμαρχος της βιτρίνας δεν ντρέπεται. Αντίθετα, πανηγυρίζει.

Πανηγυρίζει για τα αυτονόητα.

Πανηγυρίζει επειδή άλλαξε δύο λάμπες.

Πανηγυρίζει επειδή έριξε λίγη άσφαλτο.

Πανηγυρίζει επειδή καθάρισε έναν χώρο που έπρεπε να είναι καθαρός εξαρχής.

Πανηγυρίζει επειδή έκανε το ελάχιστο, ενώ πληρώνεται και εκλέγεται για να κάνει το ουσιαστικό.

Αυτή είναι η μεγάλη κοροϊδία.

Να παρουσιάζεται το καθήκον ως κατόρθωμα.

Να παρουσιάζεται η υποχρέωση ως χάρη.

Να παρουσιάζεται το δημόσιο χρήμα σαν προσωπική προσφορά του δημάρχου.

Ο δήμαρχος δεν πληρώνει από την τσέπη του τα έργα. Ο πολίτης τα πληρώνει. Ο δημότης πληρώνει τέλη, φόρους, εισφορές, λογαριασμούς, πρόστιμα, δημοτικά δικαιώματα. Και μετά έρχεται ο κάθε τοπικός άρχοντας να του πουλήσει ως «δώρο» αυτό που ο πολίτης έχει ήδη πληρώσει.

Εδώ βρίσκεται η εξαπάτηση.

Δεν είναι μόνο η πιθανή διαφθορά σε χρήματα, αναθέσεις, εργολαβίες και εξυπηρετήσεις. Είναι και η ηθική διαφθορά. Η νοοτροπία ότι ο δήμος είναι ιδιοκτησία. Ότι ο πολίτης είναι πελάτης. Ότι η ψήφος αγοράζεται με υποσχέσεις, μικροεξυπηρετήσεις, χαμόγελα, προσκλήσεις και δημόσιες σχέσεις.

Υπάρχουν δήμαρχοι που δεν χρειάζεται καν να πουν πολλά ψέματα. Έχουν κάνει το ψέμα τρόπο διοίκησης.

Άλλο λένε στα συμβούλια.

Άλλο λένε στους πολίτες.

Άλλο γράφουν στα δελτία τύπου.

Άλλο φαίνεται στην καθημερινότητα.

Στα λόγια όλα πάνε καλά. Στην πράξη ο δημότης ζει την εγκατάλειψη.

Και όταν ο πολίτης διαμαρτυρηθεί, τότε αρχίζει το γνωστό θέατρο. Φταίνε οι προηγούμενοι. Φταίει η γραφειοκρατία. Φταίει το κράτος. Φταίνε οι υπηρεσίες. Φταίνε οι εργολάβοι. Φταίει ο καιρός. Φταίνε όλοι, εκτός από εκείνον που ζητούσε την εξουσία με πάθος και τώρα παριστάνει τον ανήμπορο.

Αλλά εδώ υπάρχει ένα απλό ερώτημα:

Αν δεν μπορείς, γιατί κατέβηκες;

Αν δεν ήξερες, γιατί υποσχόσουν;

Αν τα προβλήματα ήταν τόσο δύσκολα, γιατί μιλούσες σαν σωτήρας;

Αν όλα φταίνε εκτός από εσένα, τότε ποιος ακριβώς διοικεί τον δήμο;

Η αλήθεια είναι σκληρή: πολλοί δεν θέλουν να διοικήσουν. Θέλουν να ελέγξουν.

Να ελέγξουν πρόσωπα. Να ελέγξουν ψήφους. Να ελέγξουν μηχανισμούς. Να ελέγξουν την τοπική κοινωνία. Να έχουν γύρω τους αυλικούς, χειροκροτητές, πρόθυμους, εξαρτημένους, ανθρώπους που περιμένουν μια θέση, μια δουλειά, μια ανάθεση, μια διευκόλυνση.

Έτσι χτίζεται το μικρό βασίλειο.

Όχι πάντα με κραυγαλέα εγκλήματα. Συχνά με μικρές καθημερινές συναλλαγές. Με «έλα από το γραφείο να το δούμε». Με «θα σε βοηθήσω». Με «μην ανησυχείς, το κανονίζουμε». Με εκείνη τη βρόμικη οικειότητα της εξουσίας που κάνει τον πολίτη να νιώθει υποχρεωμένος αντί για δικαιούχος.

Αυτό είναι το πραγματικό πρόβλημα.

Ο πολίτης δεν πρέπει να χρωστάει χάρη στον δήμαρχο επειδή ο δήμος έκανε τη δουλειά του. Ο δήμαρχος χρωστάει λογοδοσία στον πολίτη, γιατί ο πολίτης τού έδωσε εντολή και δημόσιο χρήμα.

Και όμως, σε πολλούς δήμους η λογική έχει αντιστραφεί.

Ο δήμαρχος φέρεται σαν αφεντικό.

Ο δημότης φέρεται σαν παρακατιανός.

Η κριτική βαφτίζεται εμπάθεια.

Η ερώτηση βαφτίζεται επίθεση.

Η απαίτηση για διαφάνεια βαφτίζεται κακοπροαίρετη στάση.

Όμως ο έντιμος άνθρωπος δεν φοβάται τον έλεγχο. Ο καθαρός δήμαρχος δεν φοβάται τα έγγραφα, τις αποφάσεις, τις ερωτήσεις, τη δημοσιότητα, τη λογοδοσία. Αυτός που διοικεί καθαρά μπορεί να κοιτάξει τον πολίτη στα μάτια.

Ο άλλος κρύβεται πίσω από επικοινωνιακά τεχνάσματα.

Και εδώ πρέπει να τελειώνει το παραμύθι.

Δεν χρειαζόμαστε άλλους δημάρχους-σωτήρες. Δεν χρειαζόμαστε άλλους τοπικούς ηγεμονίσκους με ύφος μεγάλου παράγοντα. Δεν χρειαζόμαστε ανθρώπους που θυμούνται τις γειτονιές μόνο όταν πλησιάζουν εκλογές. Δεν χρειαζόμαστε άλλες φωτογραφίες, άλλα χαμόγελα, άλλα ψεύτικα δελτία τύπου, άλλες φιέστες πάνω στα προβλήματα του κόσμου.

Χρειαζόμαστε δημάρχους που να σέβονται τον δημότη.

Όχι να τον δουλεύουν.

Όχι να τον φοβίζουν.

Όχι να τον εξαγοράζουν.

Όχι να τον θυμούνται προεκλογικά.

Όχι να του παρουσιάζουν το αυτονόητο ως ευεργεσία.

Η Τοπική Αυτοδιοίκηση δεν είναι σκηνή θεάτρου. Είναι η καθημερινότητα των ανθρώπων. Είναι ο δρόμος που περπατά το παιδί. Είναι η καθαριότητα στη γειτονιά. Είναι το φως τη νύχτα. Είναι η πρόσβαση του ηλικιωμένου. Είναι το σχολείο. Είναι η πλατεία. Είναι η αξιοπρέπεια του δημόσιου χώρου.

Όταν ένας δήμαρχος είναι ανίκανος, ο τόπος μένει πίσω.

Όταν είναι ψεύτης, ο πολίτης χάνει την εμπιστοσύνη του.

Όταν είναι διεφθαρμένος, ο δήμος σαπίζει από μέσα.

Και όταν είναι και τα τρία μαζί, τότε δεν έχουμε διοίκηση. Έχουμε καθεστώς.

Και τα καθεστώτα δεν πέφτουν μόνο με θυμό. Πέφτουν με έλεγχο, μνήμη και ψήφο.

Ο πολίτης πρέπει να θυμάται. Να μη γοητεύεται από φωτογραφίες. Να μη θαμπώνεται από μεγάλα λόγια. Να ζητά στοιχεία. Να ζητά αποφάσεις. Να κοιτάζει ποιος παίρνει έργα, ποιος παίρνει αναθέσεις, ποιος ευνοείται, ποιος σιωπά, ποιος χειροκροτά και γιατί.

Γιατί η διαφθορά δεν ζει μόνο από αυτούς που την κάνουν. Ζει και από αυτούς που την ανέχονται.

Κάθε δημότης που λέει «έλα μωρέ, όλοι ίδιοι είναι», βοηθάει τον χειρότερο να επιβιώσει.

Κάθε δημότης που ψηφίζει για μια προσωπική εξυπηρέτηση, μετά δεν μπορεί να απορεί γιατί ο δήμος λειτουργεί σαν μαγαζί.

Κάθε δημότης που ξεχνά, γίνεται υλικό για την επόμενη κοροϊδία.

Οι δήμαρχοι δεν είναι ιδιοκτήτες των δήμων. Είναι προσωρινοί διαχειριστές δημόσιας ευθύνης.

Και όποιος κοροϊδεύει τον πολίτη, όποιος κρύβεται πίσω από ψέματα, όποιος χρησιμοποιεί τον δήμο για προσωπικό σύστημα, όποιος μπερδεύει την εξουσία με την ασυδοσία, πρέπει να παίρνει μία καθαρή απάντηση:

Ο δήμος δεν σου ανήκει.

Το δημόσιο χρήμα δεν είναι λάφυρο.

Ο πολίτης δεν είναι υπήκοος.

Η ψήφος δεν είναι συγχωροχάρτι.

Και η κοροϊδία έχει ημερομηνία λήξης.

Γιατί ένας τόπος μπορεί να αντέξει δυσκολίες.

Μπορεί να αντέξει φτώχεια.

Μπορεί να αντέξει καθυστερήσεις.

Αυτό που δεν πρέπει να αντέχει άλλο είναι τους ανθρώπους που τον κυβερνούν με ψέματα και μετά του ζητούν να τους χειροκροτήσει.

Θοδωρής Ξενιτόπουλος

Ψυχολογικός Φάρος